Oratorio Gudja

LEJN MARIJA MTELLGĦA S-SEMA - Riċerka u poeżija ta' Mario Gatt; adattament liriku - Marisa Abela; mużika - Tony Pace (Listen to the Music)
This Oratorio was commissioned by Gudja Parish Community as part of the festivities commemorating 200th anniversary of Vincenzo Dimech's titular statue of the Assumption. The Oratorio will be held at Gudja Parish Church on Wednesday 31st October 2007. N.B. Links will help you understand the historical background of the Oratorio more.
		Lyrics (versi)	Historical Background (sfond storiku)
1: PREISTORJA U PERJODU KLASSIKU
1	GUDJAN (Baritone)	Li nkun ’il bogħod mill-hemm fittixt U sibt din l-art li tant ħabbejt Biex iħarsuni mit-tiġrib Lill-allat kbar imqades bnejt.	Il-Gżira tibda titgħammar: Raġel Gudjan: isemmi t-tempji megalitiċi li uħud minnhom jinsabu fil-konfini ta’ Birmiftuħ (Borġ-in-Nadur Birżebbuġa, Tempji Neolitiċi f’Ħal Tarxien, l-Ipoġew ta’ Ħal Saflieni, Tempji oħra f’Kordin eċċ).
2		Għajnejhom tefgħu fuqi l-ġnus Għax bħali sabu hawn il-kenn, Xtaqt fhimt b'sinjali jew bil-ħżuż Għax fittxew din l-art li tħenn.	Ikompli jsemmi dwar nazzjonijiet oħra li ġew fil-gżira, bħal ma’ huma il-Feniċi, il-Kartaġiniżi, u r-Rumani.
3		F'nofs baħar iżraq qalbi tfajt Fuq gżira trodd għasel u sliem Bejn l-artijiet il-kbar ninsab Intbaħt minn tagħhom il-għeliem.	Ir-raġel Gudjan ikompli jgħid li Malta magħrufa għall-għasel u s-sliem, u li n-nazzjonijiet li ħakmu l-gżira kienu ġejjin minn artijiet kbar oħra, u Malta tinsab bejniethom (l-Ewropa u l-Afrika).
4	GUDJANI (Coro)	X'uħud urew id tal-ħadid Bla jedd l-art riedu jakkwistaw U għalkemm xi ftit wens tawna Bis-saħħa lilna ikkmandaw.	Billi l-gżejjer Maltin kienu minn żmien għal ieħor ikunu maħkuma minn nazzjonijiet gwerriera, il-ħakma taċ-ċittadin mill-barrani kienet tittaffa xi ftit, għax fl-istess waqt iċ-ċittadin kien ikollu l-wens u l-ħarsien minn invażuri oħra.
5	GUDJANI (Coro)	Imma darba l-ħalel tefgħu Raġel ħabsi fuq il-bajja Dan dwar Alla kien aħbaru Kliemu baqa' jiġri wrajna.	Il-miġja ta’ San Pawl f’Malta fis-sena 60 w.K., li biddlet it-twemmin ta’ poplu, u xandret mad-dinja kollha kemm hu twajjeb u dħuli l-poplu ta’ dawn il-gżejjer. {aqra iktar}
6	GUDJAN (Baritone)	F'Ħal Risqun mort hemm qabar ħaffirt Biex fih nidfen lil qrabati Madwar mejda nagħmel jien ikliet Sabiex qima lilhom nagħti.	Il-katakombi Ruman nisrani li hemm f’Ħal Resqun – wieħed mill-irħula żgħar ta’ Birmiftuħ li llum intilfu għal kollox. Biex juri li fih hemm il-mejda tal-agapè isemmi l-aħħar ikla ad unur ta’ qrabatu.
7		Il-fidi f’Alla majnat sew Meta l-mislem sidi sar Id-din nisrani mdgħajjef ġie Il-fidi taqħna jifred mar.	l-Għarab ħadu l-Gżejjer Maltin taħt idejhom fis-sena 870 w.K. Il-Fidi Nisranija tieħu daqqa ta' ħarta. {aqra iktar}
8	GUDJANI (Coro)	Rajna ġens ta' ħila w'qħaqal kbir, Qassam arti bil-laqmijiet U lsieni ma' tiegħu għaqqad Din għamarti Gudja ssemmiet.	Kien fi Żmien il-Ħakma Għarbija li l-Gudja ħadet isimha.
9	Chorus	Raħal ċkejken ta' mitejn ruħ Li ma' rħula oħra rabtuh Xi elf ruħ flimkien ingħaqdu Hekk twieled, nibet Bir Miftuħ. GUDJA ISSEMMIET! TWIELED BIR MIFTUĦ!	Il-parti ċentrali tan-naħa t’isfel ta’ Malta fejn illum hemm Ħal Kirkop, Ħal Safi, l-Imqabba, Ħal-Luqa, Ħal Farruġ, Ħal Tarxien bil-Fgura u Raħal Ġdid u Santa Luċija, il-Gudja u Birżebbuġa bdew jissejħu Bir Miftuħ. {aqra iktar}
2: IL-KONTI RUĠĠIERU
10	GUDJANI (Coro)	Ġie Renju f’isem l-Imsallab Qumu dlonk, ejjew fl-imsieraħ Mingħajr biża' uru dinkom Ma' qawwet il-mislem fieragħ.	Fis-sena 1091 w.K. il-Konti Ruġġieru rebaħ lill-Għarab li kienu f'Malta; Ruġġieru ħalla lill-Għarab jgħixu hawn imma beda l-proċess tal-Latinizzazzjoni tal-Gżejjer Maltin.
11		Nibnu knejjes biex lil Alla Qima nagħtu lkoll flimkien Sabiex hekk tagħlimu nwettqu Mingħajr xkiel u fil-ħelsien.	Bdew jinbnew knejjes f’inħawi diversi tal-gżira, fosthom il-katidral ta’ l-Mdina. Fost dawk li nbnew xi ftit aktar tard insibu il-Lunzjata ta’ Ħal Millieri, Santa Marija tax-Xahar t’Awwissu ta’ Birmiftuħ, u San Girgor fiż-Żejtun.
3: IL-FEWDALIZMU
12	SOPRANO & ALTO	Is-sidien ta' din l-art nobbli Ħafna wegħdi taw għalxejn Ġew biex jiġbru ċ-ċnus u l-kera Minn fuq daharna jifdu d-dejn.	Il-Fewdalizmu: Nisa mir-raħal jirrakkuntaw dwar il-wegħdi fiergħa li kienu jagħmlu r-renjanti lil missirijietna, u wara ftit taż-żmien jerġa’ jitfaċċa xi ħakkiem ġdid. Dawn kienu jfittxu li jiġbru dak li jkunu ħarġu biex akkwistaw il-gżejjer, u aktar minn hekk. Spiss il-poplu kien jispiċċa maħqur u mkasbar biex iħallas it-taxxi. Meta l-Maltin qamu kontra dawn il-ħakkiema, għarralhom għax waqqfulhom l-importazjoni tal-qamħ li kien ġej minn artijiet li l-istess renjanti kellhom poter fuqhom.
13		Mifnija u mingħajr saħħa, Żewġi wliedi imġewħin M'għandix qamħ biex inrejjaqhom Ħaqq ma nsibx mal-Fewdalin.
14		Ta' spiss jigu il-furbani Ħerba jħallu dal-kefrin Jieħdu lsiera lill-felħana Sawt jaraw mlll-argużin.	Iżjed u iżjed meta dawk kienu żminijiet li l-furbani spiss kienu jagħmlu ħerba mill-ftit tal-ġid li l-Maltin kien jirnexxilhom jakkwistaw. Ħafna wkoll kienu jsibu ruħhom fis-swieq ta’ l-ilsiera fil-Barbarija.
4: IL-ĦAKEM U D-DEJMA
15	CORO	Is-sid jordna, jobdi l-ħakem U snin kbar reġqħu għaddew Ħafna biki, ferħ mill-anqas Dawk is-snin kienu raddew.	Il-Ħakem jew Kaptan tal-Virga ma kienx ikollu triq oħra għajr dik li jordnaw is-sidien tal-gżejjer.
16	GUDJAN (Baritone)	Suldat nidħol, għassa d-dejma Jew swar nibni b'ġebel tqal Biex ninħeles ċoqqa nilbes Biedja biss għan-nisa w tfal.	Biex il-poplu jkun imħares minn inżul tal-furbani fi xtutna, kien hawn id-Dejma. L-irġiel kollha kellhom jagħtu sehem f’dan il-ħarsien tal-gżejjer. Biex wieħed jeħles minn dan l-irbit ried ikun qassis jew kjeriku jew jagħti xogħol bla ħlas fil-bini u tiswijiet tas-swar.
17		F'Birmiftuħ, f’misraħ il-knisja Immur għat-taħriġ il-Ħadd Hemm mar-riħ ħafif iperper Juri barri l-istandard.	Is-suldati tad-Dejma kienu regolarment nhar ta’ Ħadd jagħmlu t-taħriġ. It-taħriġ kien jitmexxa mill-kaptan . Kull riġment kellu l-istendard tiegħu. It-taħriġ kien isir f’misraħ il-knisja parrokkjali.
18	CORO	Fil-qaddisin biss fdat in-nies ll-biza' kattar it-twemmin Tant li knisja issib għandek Għall-idwar ta' kull għoxrin.	Il-maġġoranza tal-knejjes kienu maħturin lill-qaddisin orjentali. Fis-seklu XV f’Birmiftuħ kien hemm ħamsa u ħamsin knisja.
5: LIL MARIJA
19	CORANGELI	LIL MARIJA MTELLGĦA S-SEMA OMM DAK ALLA LI FIH NEMMNU AĦNA TLABNA BIEX TĦARISNA TAĦT GĦAJNEJHA LKOLL NISTKENNU.	Id-dedika ta’ Birmiftuħ lil Santa Marija tax-Xahar t’Awwisu
6: IL-KURAT TA' BIRMIFTUĦ
20	CORO	L-ilsien tagħna qajla jifhmu X'joqgħod jagħmel hawn m'għandux Jgħix fis-sogru minn tal-jasar Irid jitlaq, ma tlumux!	L-isqof - li kien ikun barrani, kien jara kif jagħmel biex idabbar rasu; ma kienx iħoss li hu unur tiegħu jgħix f’Malta, gżira żgħira u lsien li għalih kien Għarbi.
21	ISQOF (Tenur)	Sinjur Kurat ta' Birmiftuħ Għandek parroċċa mill-kbar B'ħafna gieħ u esperjenza Int Vigarju tkun aħjar!	Ghalhekk kien jaħtar Vigarju Ġenerali li diversi drabi kien ikun il-kappillan ta’ Birmiftuħ.
22		II-poplu u int tiftiehmu F'idejk tibqa' t-tmexxija F'Palermu rrid immur naħdem Mingħajr ebda stennija.
23	KAPPILLAN (Tenur)	Jien nobdik sur eċċellenza F'idi ħalli t-tmexxija Unur kbir, ġieħ inti fdajtli U tal-fidi t-treġija.	Il-Kappillan u Vigarju ma jridx jitlef id-dħul li għandu mill-parroċċa. Mhux l-ewwel darba li inqalgħu kwistjonijiet jaħarqu dwar dan.
24		Ta' Birmiftuħ Kurat nibqa' Vigarjat ma jirrendix It-tnejn flimkien jeħtieġ inżomm Għax inkella ma nfendix.
7: IL-KAVALLIERI TA' SAN ĠWANN
25	SOPRANO & ALTO	Waslu ġew il-Kavallieri Minn Rodi ġew imkeċċija Xejn ma kien unur għalihom Li bla art sfaw imħollija.	Il-KAVALLIERI TA' SAN ĠWANN - waslu Malta fl-1530 wara li tkeċċew minn Rodi; qasmu Malta f’żewġ universitajiet. {aqra iktar}
26		Birmiftuħ, Bisqallin, Qormi Iż-Żurrieq u l-portijiet Ħadu kollox taħt idejhom Lilna ċaħdu l-jeddijiet.
27	KOR	Ix-xogħol żdied, il-faqar naqas Mal-wasla ta' dal-gwerriera Fl-art, fil-baħar riżq ġabulna R-reliġjużi infermiera.	Il-Kavallieri joħolqu ħafna xogħol għall-Maltin.
28	SOPRANO & ALTO	Ta' kultant xi mard qerriedi Din il-gżira kien iżur Daqqa pesta jew kolera Ħafna kienu jmutu żqur.
29		Nifs kbir ħadna mill-furbani Għax fil-medda ta' tliet snin Ma dehrux fuq dan il-baħar Għajr il-bċejjeċ tal-Maltin.	Minħabba l-preżenza tal-Kavallieri l-attakki tal-furbani naqsu imma ma spiċċawx.
8: NAJDAN IL-FURBAN
30	NAJDAN (TENUR)	Jien Najdan, kap tal-furbani Sew armat minn Ġirba tlaqt Ħlift li dil-gżira nattakka Ħerba nagħmel minnha xtaqt.	Najdan Caraman - kap tal-furbani minn Girba jirrakknonta li kien attakka r-raħal tal-Gudja qrib il-knisja Ta’ Loretu f’Ħal Qadi (raħal ieħor f’Birmiftuħ li llum spiċċa) f’Ottubru tal-1533 u li rnexxielhu jieħu fil-jasar erbat irġiel. Jgħid ukoll li sbarka fil-bajja ta’ San Ġorġ Birżebbuġa.
31		Biċ-ċorma inzilt fl-Għadira Mill-Brolli għall-Gudja tlajt Mingħajr xkiel, indħil mill-anqas Kull ma sibt ħarbatt, skarnajt.
32	ĊORMA (SOPRANOS)	Biss dawn tal-Gudja ntebħu bina Nassa ġo Ta' Ħmis ħejjew Tqabadna ma' ljun feroċi Biċċru, ħarbtu ċ-ċorma sew.
33	GUDJANI (CORO)	Erba' rġiel waqgħu fil-jasar II-Gudjani tnikktu kbir Dan il-fatt kuraġġ nissilli Għas-sibi ħassejt id-dmir.	Il-Gudjani - jirrakkuntaw kif bdew jissieħbu fis-sibi wara li raw diversi moħqrijiet waqt l-attakki tal-furbani u biex ukoll iżommu lill-għadu 'l bogħod minn xtutna.
34	GUDJAN (BARITONE)	Suliman ħadha bi kbira Li l-Maltin ħatfu s-Sultana Man-nofs qamar se nħabbtuha Maltemp riesaq lejn l-art tagħna.	Suliman tfantas sewwa meta qabdulu s-Sultana u daħlu biha Malta.
9: LIL MARIJA
35	CORANGELI	LIL MARIJA MTELLGĦA S-SEMA OMM DAK ALLA LI FIH NEMMNU AĦNA TLABNA BIEX TĦARISNA TAĦT GĦAJNEJHA LKOLL NISTKENNU.
10: L-ASSEDJU L-KBIR, ĠLORMU CASSAR U L-BINI TAL-BELT VALLETTA
36	Kor	Suliman fis beda jlesti Għal taqtiegħa kbira wisq Għas-salib u għan-nofs qamar Żgur ma kienet ebda risq.	Tħejjijiet għall-Assedju
37	ĠLORMU CASSAR (Baritonu)	II-Granmastru għad-difiża Qalli 'Ġlormu illuminani Kif ser nostor il-galeri Mill-mira ta’ l-Ottomani.	Ġlormu Cassar jgħid dwar il-ġrajja ta’ l-Assedju; jgħid li Suliman kien qed ilesti bil-kbir biex jaħbat għal Malta.
38		F'qiegħ il-baħar arbli nwaħħal Fuqhom ktajjen jien nistira Għandi r-raħal jien għawwiema Fihom għandi fidi kbira.	La Vallette ħalla f’idejn Ġlormu Cassar biex jara kif jirnexxilu jagħlaq id-daħla ta’ bejn Sant Anġlu u San Mikiel fil-Ponta ta’ l-Isla.
39		Tal-parir siewi li tajtu Ma' xi rġiel ta' Birmiftuħ II-Forti San Mikiel mar fdali Biex mill-għadu inħarsuh.	Il-Forti San Mikiel kien fdat f’idejn il-kumpanija ta’ Birmiftuħ waqt l-Assedju l-Kbir.
40	KOR	Assedjana kbir il-mislem Sofrew ħafna il-Maltin Iżda l-mislem tellief ħareġ Ġarrab qillet il-Maltin.
41	ĠLORMU Bar & Alto	II-Granmastru ħilti għaraf Tama tnisslet wara r-rebħ	Isemmi wkoll dwar ix-xogħlijiet kbar fil-bini tal-belt Valletta, u l-ħila tal-bennejja Maltin.
	CHORUS	B'DIN IL-BELT AĦNA KBURIN
	Sop & Alto	Belt qawwija xtaq li jibni Għall-qalbiena ġieħ u sebħ.
	CHORUS	B'DIN IL-BELT AĦNA KBURIN
42	Bar & Alto	Din ser tkun tifkira ħajja U kull saltna tgħir għaliha
	CHORUS	B'DIN IL-BELT AĦNA KBURIN
	Sop & Alto	Xogħol l-idejn Maltin mirquma Kburin sħiħ inkunu biha.
	CHORUS	B'DIN IL-BELT AĦNA KBURIN
11: LIL MARIJA
43	CORANGELI	LIL MARIJA MTELLGĦA S-SEMA OMM DAK ALLA LI FIH NEMMNU AĦNA TLABNA BIEX TĦARISNA TAĦT GĦAJNEJHA LKOLL NISTKENNU.
12: IL-KAVALLIERI FIL-KAMPANJA MALTIJA
44	SOPRANO & ALTO	Meta l-belt kienet mibnija Ħarsu lejn l-irħula qrib Lejn ix-xagħri u l-kampanja Fejn lir-raħeb kont issib.	Nisa mir-raħal - jirrakkuntaw kif il-kavallieri u xi nobbli oħrajn bdew jibnu vilel, torrijiet u fortifikazzjonijiet fi nħawi bogħod mill-ibliet bħal San Luċjan, San Tumas, Tal-Ħamrija, it-Torri Mamo, il-Palazz Ta’ Bettina u t-Torri Tax-Xlejli, il-Palazz Verdala, il-palazz tal-Girgenti u bosta oħrajn.
45	BARITONE	Fuq il-ponot bnew fortizzi Biex iħarsu lil dil-gżira Ġol-widien il-ħarrub kabbru Biex għall-kaċċa hemm tirtira.
46	SOPRANO & ALTO	Magħhom tħajru wkoll xi nobbli It-tnejn l'huma djar kbar bnew Qalb xi qasam mimli qoton Skiet u ħemda lkoll fittxew.	Jgħidu wkoll xi ħaġa dwar in-nobbli u jidħlu f’dettal dwar il-Konti Tal-Baħrija u wliedu. Jagħtu wkoll ħjiel għall-abbużi li bdew iseħħu mill-membri ta’ l-Ordni.
47	BARITONE	Hekk kif noqrob lejn ir-raħal Qlugħ tal-mitħna nara jdur Miftuħ dritt, ħafif maż-żiffa U xi karru qamħ se jfur.	Jirrakkontaw triqthom hekk kif jersqu lejn il-Gudja. Jilmħu l-qlugħ tal-mitħna li kien ikkummissjona biex tinbena il-Granmastru Nikol Cottoner.
48	SOPRANO & ALTO	Hemm quddiem ta' Nazju l-villa Ngħaddi jien sikwit bi nhar Xi kbarat bil-karozzella Spiss ninzerta fdawk l-idwar.	Wara kienu jgħaddu minn quddiem il-Palazz ta’ Bettina, li dak iż-żmien kien għadu tal-Konti tal-Baħrija, li kien bnieh fl-1720. Kemm il-Konti tal-Baħrija kif ukoll Bettina Dorell kien ħbieb sewwa tal-Inkwiżitur.
49		Wlied il-konti t-tnejn, Tereża U Marija ferm kburin Lill-inkwizitur u 'l ħbiebu Jilqgħu b'pompa 'l mistednin	Il-maħbub ta’ Tereża kien il-Kappillan Konventwali Fra Samuele Salsana – Kap tal-Paġġi tal-Gran Mastru Pinto. Dan kien tħabbeb mal-Konti, biex permezz ta’ dik il-ħbiberija, jsir midħla tal-Palazz tiegħu l-Gudja. F’Ottubru 1754, il-koppja ħarbu u serqu mid-dar tal-Konti oġġetti prezzjużi li kienu stmati 30,000 skud. Ulied il-Konti tal-Baħrija kienu Marija Tereża, Eliżabetta u Gilorma.
50		Iż-żjajjar ta' dan-nies nobbli Għal raħalna kien unur 'Mma għal Tereża l-kaġun kienu Ħarbet, telqet, ħliet futur.
13: FIT-TVERNA
51	GUDJAN (Basso)	Lejn il-misraħ nibqa' nterraq II-knisja nieqaf inqim Fit-tverna ta' Marozz nidħol Tabakk għandu u nbid prim.	Fil-misraħ tal-knisja kien hemm it-tverna ta’ Marozz li tissemma wkoll fil-proċess tal-inkwizitur meta kien insteraq il-pissidi bl-ostji kkonsagrati mill-knisja ta’ Birmiftuħ f’Jannar tal-1663.
52	SOPRANO & ALTO	Missieri, ommi, zijieti Kollha t'hawn il-ġuvintur Bi ġmieli għajnejhom tgħaxxqu Għal imħabbti qalbhom tfur.	Xebbiet mir-raħal - jgħidu b’għafsa ta’ qalb li ħafna ġuvintur kienu jixtiequ jiżżewġuhom imma bosta rġiel kien jeħtiġilhom imorru għas-sibi, allura kienu jibżgħu jieħdu pass bħal dan.
53		U min jaf kemm-il qasrija Ħriġna hemm fil-gallarija Ma waslitli l-ebda ħotba Jew xi rbit għall-għerusija.
14: GĦERUSIJA
54	GUDJAN (Basso)	B'għarusti ma nistax nieħdok Għalkemm qalbi tgħix għalik Jekk fuq xini jien nispiċċa Żgur li armla inħallik.	Ġuvnott mir-raħal - jgħid għaliex kien jibża’ jintrabat fiż-żwieġ ma’ xebba sabiħa.
55		Destini jkun mewt jew jasar Kemm iżeqħlu bik l-irħib Biex jifdu lili mill-jasar Lilek jitfgħu fit-tiqrib.
15: LIL MARIJA
56	CORANGELI	LIL MARIJA MTELLGĦA S-SEMA OMM DAK ALLA LI FIH NEMMNU AĦNA TLABNA BIEX TĦARISNA TAĦT GĦAJNEJHA LKOLL NISTKENNU.
16: BETTINA
57	KOR	Bettina mara b'qalb kbira Tħenn u nobbli minn kull lat Il-villa ta' Nazju l-Konti Fiż-żwieġ b'dota akkwistat.	Nies tal-Gudja - dwar Bettina Dorel Muscati, kemm kienet mara tħobb l-arti, qalbha tajba, ipprovdiet ħafna xogħol lin-nies tar-raħal,
58		Kabbret, żejnet ferm il-villa B'arti bidlet dan l-imkien B'torri kbir żejnet il-ġonna Palazz għamlet f’qasir żmien.
59		Ġid kbir minnha ra ir-raħal U minn bintha Anġolina Karità minn qalbhom tawna Xogħol ukoll provdew għalina.	Bettina kienet tagħti 500 skud fix-xahar karità.
60		II-Korp ta' San Sinforjanu Tat-tfajjel martri qaddis Bl-ifjen imbrukkat hi żejnet Tatna dar-rigal qħażiż.	In-nies isemmu wkoll li Bettina rregalat lill-knisja tar-raħal il-fdal tal-qaddis martri San Sinforjanu.
61		Biex l-aħħar tislima ntuha Lejn il-Birgu lkoll bi ħġarna B'qalb magħfusa, għajnejn miksura Wara d-difna lura għal darna.	Id-dispjaċir kbir li ħalliet wara mewtha baqa` jinħass għal żmien twil. Il-Gazzetta tal-Gvern ukoll xandret il-mewt tagħha flimkien ma’ rakkont dwar il-funeral.
17: NAPULJUN U L-FRANĊIZI
62	KAPPILLAN (Tenur)	Sakemm nitla' naqta' nifsi Fuq il-knisja ta' kuljum Biex l-ilwien Franċiżi nuri Kif ordnali Napuljun.	NAPULJUN IKEĊĊI LILL-KAVALLIERI - Il-Kappillan tal-Gudja jgħid dwar l-obbligu li kellu biex itella’ l-bandiera Franċiża fuq il-knisja.
63		Ħolom ħolma wisq sabiħa Fuqha fassal liġijiet Anqas ħbiebu ma riduha Għax ixxejnu l-jeddijiet.	Napuljun fassal liġijiet ġodda għal Malta iżda dawn bilkemm laħqu daħlu fis-seħħ. Isiru festi madwar l-arblu tal-libertà fejn in-nobbli kellhom jaħarqu l-bolol u d-digrieti;
64	KOR	Għall-knejjes qalu se jduru Ġenn qabadhom mingħajr flus Jirkantaw kull oġġett sagru Tal-kuxjenza mingħajr ħsus.	Il-Franċiżi tefgħu għajnejhom fuq l-oġġetti sagri tal-knejjes Maltin biex jagħmluhom flus li kien meħtieġa wisq biex is-suldati jitħallsu l-pagi.
18: LIL MARIJA
65	CORANGELI	LIL MARIJA MTELLGĦA S-SEMA OMM DAK ALLA LI FIH NEMMNU AĦNA TLABNA BIEX TĦARISNA TAĦT GĦAJNEJHA LKOLL NISTKENNU.
19: FILIPPU CASTAGNA U L-IRVELL KONTRA L-FRANĊIZI
66	KOR	Ej' ningħaqdu fis bejnietna Ħuti nħarsu 'il quddiem Ftakru lkoll f’missirijietna Ċarċru demmhom għall-ħelsien.	Jibda l-irvell kontra l-Franċiżi
67	FILIPPU (TENUR)	Jien bin Anġlu u Tereża Lili lkoll tafuni sew Għand ta' Buttiġieġ miżżewweġ Kelma soda rrid tassew.	Filippu Castagna - imexxi lin-nies tal-Gudja biex jagħtu sehem fl-imblokk tal-Franċiżi. Twieled Ħal Għaxaq fid-19 ta’ Novembru 1765, bin Anġlu u Tereżina Castagna. Fl-10 ta’ Frar 1789 Filippu żżewweġ lil Maria Buttiġieġ; mill-Gudja. Iż-żwieġ sar fil-Knisja Parrokkjali tal-Gudja u baqgħu jgħixu hemm. Twieled Ħal Għaxaq. Hu żżewweġ il-Gudja lil Marija Buttiġieġ.
68		In-negozju lest li nitlaq Jekk inti diġà deċiż Biex b'saħħitna lkoll nissieltu Kontra l-ħakma tal-Franċiż.	Filippu Castagna kien negozjant.
69	KOR	F'qasir żmien il-poplu ntebaħ Li l-ħakkiema ħallelin Lil Filippu wegħidna għal artna Se niġġieldu għalenin.	Irġiel Gudjani jirrakkuntaw xi episodji fdati f’idejhom. Dawn il-fatti li qed jidhru hawn huma ftit mill-ħafna atti siewja li wettqu n-nies tal-Gudja fi żmien l-imblokk tal-Franċiżi
70		B'rieda soda, f’fehma waħda Ħadna l-forti San Tumas Ixxabbatna, ġo fih dħalna Kuraġġ kbir kellna f’dal-każ.	Il-kisba tal-Forti San Tumas f’Wied il-Għajn minn idejn il-Franċiżi
71		Fuq il-baħar resaq l-għadu II-kanuni sab jilqgħuh Qatt ma basar li fil-forti Mhux sħabu hemm jistennewh.
72		Lill-Għawdxin daqqa t’id tajna Mal-lejl morna biex ngħinuhom Mill-baħar mas-swar dlonk tlajna Minn Chambray ridna nkeċċuhom.	Il-kisba tal-Forti Chambray fil-gżira Għawdxija.
73		B'fehma waħda, b'rieda kbira Ġidna, l-ħwejjeġ tajna b'rahan Sabiex akkwistajna l-ikel Tajna 'l poplu ftit serħan.	Il-poplu tal-Gudja flimkien ma’ ta’ rħula ohra tan-naħa t’isfel ta’ Malta taw b’rahan ġidhom kollu biex jiksbu l-ikel. Kien biss għalhekk li l-imblokk baqa’ u rnexxa.
20: LIL MARIJA
74	CORANGELI	LIL MARIJA MTELLGĦA S-SEMA OMM DAK ALLA LI FIH NEMMNU AĦNA TLABNA BIEX TĦARISNA TAĦT GĦAJNEJHA LKOLL NISTKENNU.
21: L-INGLIZI
75	TFAJLA (ALTO)	Fina ra qalb ferm qawwija Biex insiru s-sid ħerqana Kollox lest jagħmel għalina Biex jarana sew ferħana.	Alessandru Ball - Kien miġjub ħafna mill-Maltin u għaraf x’kien hemm f’qalbhom għal art twelidhom. Il-gvern Ingliż ra kif għamel biex iwarrbu, għax mingħajru f’Malta aktar sata’ jwitti t-triq biex Malta tgħaddi għand l-Ingilterra bħala kolonja jew art maħkuma. Diġa kien hemm ħjiel li Malta kellha mnjen tmur għand ir-Russja billi l-Kzar kien laħaq Granmastru ta’ l-Ordni. {aqra iktar}
76		Għall-qlubija mingħajr biża' Għal dil-ħeġġa u l-futur Lil Filippu huwa ħatar Ta' Għawdex il-Gvernatur.	Fl-1802, wara li miet Emanuele Vitale l-ewwel Gvernatur t’Għawdex, Filippu Castagna laħaq bħala gvernatur ta’ hemm.
77	POPLU (KOR)	U lilna poplu tal-Gudja Tana tifkira ukoll Ġnien sabiħ huwa ħejjielna Fejn nistgħu nistrieħu lkoll.	Il-Ġnien tal-Kmand li hemm fir-raħal, bl-arma tar-Re Ġorġ ta' l-Ingilterra li hemm fuq il-bieb.
78		Fuq id-daħla huwa qiegħed Tar-Re Ġorġ is-sbieħ kuruni L-istandardi tal-qalbiena U tal-Malti il-kanuni.
79	TFAJLIET (SOPRANO & ALTO)	Era ġdida tfaċċat f'artna, U ma' l-Inglizi xogħol, tarznar, Servizz tajna lill-Imperu, Li ġab ġid, gwerer u mrar!	In-nies tar-raħal – juru li għalkemm talbu l-kenn tal-Ingilterra, xorta kellhom jibqgħu jitħabtu għad-drittijiet tagħhom. Filippu Castagna kien mar Londra biex jppreżenta d-dikjarazzjoni tad-drittijiet tal-Maltin.
80		II-Gudjani dejjem tlabna Tul dal-ġrajja, tul daż-żmien Lil Marija Mtellgħa s-Sema Biex tkun tagħna kenn, ħarsien.	Jgħidu li għalkemm kienu jiksbu għajnuna għad-difiża, xogħol u wens materjali ieħor, minn diversi nazzjonijiet li ħakmu fuq Malta, kif ukoll kienu maħqurin mill-istess ħakkiema; huma dejjem talbu lil Marija Mtellgħa s-Sema tidħol għalihom.
81	Solisti & Corangeli	Biex l-Assunta ddur mar-raħal Xtaq il-poplu jkollu xbieha L-imblokk għaks bil-kbir kien ħalla Min seta' jidħol għaliha?	Billi l-Gudja huwa dak li baqa' minn Birmiftuħ, għalhekk flimkien mal-Kattidral t’Għawdex huma l-eqdem lokalitajiet li għad baqa' iddedikati lill-Assunta.
22: DUN TUMAS, VINCENZO DIMECH U L-ISTATWA TA' L-ASSUNTA
82	ALTO	Dun Tumas qassis mir-raħal Tant lin-nies rahom ħerqana Xewqthom twebbel li jaqtgħalhom Bi statwa tal-Omm Gudjana.	Dun Tumas Zammit - kien hu li ħabrek biex tinħadem l-istatwa ta' l-Assunta. Dun Tumas Zammit twieled il-Gudja fl-20 ta’ Frar 1729, bin Ġakbu Zammit u Tereża Haxach. Mexa fuq l-eżempju tal-vokazzjonijiet reliġjużi taz-zijiet tiegħu. Ħalla diversi legati b’xi rabta mal-festa ta’ Santa Marija. Hu miet nhar il-Milied tal-1809.
83	CORO	Dimech fassal mara sbejħa B'għajnejha tilqa' t-talbiet U b'dirgħajha 'l fuq merfugħa Tressaqhom lejn is-smewwiet.	L-iskultur Vincenzo Dimech (1768 – 1831) mill-belt Valletta. Studja l-arti f’Napli u l-iskultura tiegħu tinsab kemm fil-ġebla kif ukoll fl-injam. Fost ħafna xogħol artistiku tiegħu, fil-Gudja għandna l-istatwa ta’ Santa Marija li Dimech ħadem fuq injam mastizz fl-1807.
84	CORO	Dan ir-raħal kien ta' l-ewwel Biex 'l Omm Alla jrodd foħrija Unur tant mistħoqq u xieraq Evviva Santa Marija!
	CHORUS	Santa Marija! Santa Marija!

With the participation of:

the SINE MACULA CHOIR of Safi & the ASSUMPTA EST CHOIR of Gudja
Soprano - Joanne Mifsud; Tenor - Arthur Micallef; Contralto - Alexandra Ellul; Baritone - Alfred Camilleri
a chamber orchestra

Entrance is free of charge.