![]() |
|
||||||||
1910:
L-awtoritajiet tal-Knisja ta’ dak iż-żmien ġabu minn Ruma
lill-Kardinal La Fontaine biex jgħarbel is-sitwazzjoni tal-knisja
lokali. Il-Kardinal ma ħax pjaċir li l-professuri li kienu jgħallmu
fis-Seminarju kellhom il-kamra personali tagħhom li fiha kienu jgħixu
u jorqdu, għalhekk Dun Karm, flimkien ma’ sħabu kollha, ma setax
joqgħod iżjed f’dawn il-kmamar. F’dan iż-żmien il-poeta
għadda minn solitudni kbira, imbiegħed mir-raħal, minn
ħutu u minn sħabu, meta spiċċa “midfun ħaj”
f’dar numru 51, Triq l-Ifran, il-Belt, fejn għex għal 26 sena
sħaħ. |
![]() |
|||||||
| 11 ta’ Jannar 1912:
Wara xi laqgħat ma’ Mons. Pawl Galea u Ġużè Muscat Azzopardi
li qasmu ma’ Dun Karm il-ħsieb tagħhom li joħorġu
perjodiku bil-Malti li kienu se jsemmuh 'Il-Ħabib', Dun Karm ħareġ
l-ewwel poeżija bil-Malti. Kif jikteb hu stess hu nxteħet għarkubbtejh
quddiem xbiha tal-Madonna li kellu f’kamartu fid-dar tal-Belt, u talab
b’dan l-istess kliem: “Għażiża ommi, għidli inti
x’għandi nikteb; jiena nixtieq nibda b’poeżija miktuba għalik.”
U b’hekk ħarġet poeżija mill-isbaħ li ġġib
l-isem ta’ Quddiem
Xbiha tal-Madonna. |
| Settembru 1912: Dun Karm siefer għat-tielet darba, din id-darba biex jieħu sehem fil-Kungress Ewkaristiku fil-belt ta’ Vjenna, fl-Awstrija. |
![]() |
April
1913: Fl-okkażjoni tal-Kungress
Ewkaristiku li sar f’pajjiżna, Dun Karm ġie mitlub mis-Surmast
Ġużeppi Caruana biex jikteb innu għall-okkażjoni.
Dan kellu jkun l-innu familjari li għadu jitkanta sal-lum fil-knejjes
tagħna T’Adoriam Ostia Divina jew
Nadurawk,
ja Ħobż tas-Sema. L-innu tant intgħoġob
mill-isqfijiet preżenti għall-Kungress li ħaduh magħhom
u xerrduh mad-dinja kollha, tant li llum dan l-innu huwa maqlub f’diversi
lingwi. Inqaleb għall-Malti mill-istess poeta fl-1924. |
||||||||
Mejju 1914:
Dehret l-ewwel ġabra ta’ ħmistax-il poeżija bil-Malti ta’
Dun Karm bl-isem ta’ “L’euuel uard jew ġemgħa tal poeżijiet
li ctibt bil Malti” fis-Sensiela tal-Mogħdija
taż-Żmien (għadd 140) li kien jippubblika Alfons Marija
Galea bejn l-1899 u l-1915 u li kienet tilħaq madwar it-tlett elef
qarrej. Alfons Marija Galea kien benefattur kbir tal-poeta, speċjalment
meta l-qagħda finanzjarja tiegħu kienet batuta ħafna. |
![]() |
||
1915: Frott
is-solitudni li ġarrab fid-dar tal-Belt, Dun Karm kiteb il-poeżiji
Lill-Kanarin
Tiegħi, Il-Vjatku
u Żjara lil Ġesù. |
![]() |
||
1919:
F’ittra li Dun Karm bagħat lill-Arċisqof, huwa talbu l-permess
biex ma jibqax jgħallem u jagħtih il-pensjoni, liema talba ma
kinetx milqugħa. |
|
|
|
Settembru 1920:
ħareġ ġabra ta’ 25 poeżija oħra, biex juri l-fatt
li l-ilsien Malti meta jkun imħaddem tajjeb, iħabbatha ma’ ilsna
oħra magħrufa. Dan il-ktieb ġie msemmi “Uard ihor
jew gabra ohra ta poezijiet bil Malti” u kien iddedikat lil ommu. |
1920/1:
Wara diversi laqgħat u kitbiet imqanqla f’'Il-Ħabib' favur
il-ħtieġa li l-Malti jiġi apprezzat u miktub b’ortografija
waħda, twaqqfet l-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti. Ġużè
Muscat Azzopardi nħatar l-ewwel President tal-Għaqda u F.S.
Caruana bħala s-Segreatarju, u ntgħażlet kummissjoni ta’
ħamsa min-nies, fosthom Dun Karm, liema kummissjoni kellha toħroġ
bil-miktub il-fehma tagħha dwar l-alfabett u l-ortografija tal-Malti.
Dun Karm intgħażel ukoll bħala membru tal-kumitat. Fis-sena
1921, il-poeta kiteb poeżija biex ifakkar l-għoti tal-Kostituzzjoni,
li semmieha Lil
ħuti Maltin u li xxandret fl-1939 minħabba
l-biża’ tal-poeta li jiċċappas mal-preġudizzji politiċi
ta’ dak iż-żmien. |
![]() |
||
![]() |
31 ta’ Mejju 1921: Beda jaħdem bħala Assistent Biblijotekarju fil-Biblijoteka Nazzjonali tal-Belt. | ||||||||
|
1922/1923: fuq kompożizzjoni tas-Surmast Robert Sammut u fuq l-istedina tad-direttur
ta’ l-iskejjel elementari tal-Gvern Dr. A.V. Laferla, Dun Karm kiteb l-Innu
Nazzjonali Malti li mhu xejn ħlief talba lil Alla msejsa fuq sitt
versi ta’ ħdax-il sillaba (endekasillabu). Instema’ l-ewwel darba
fit-3 ta’ Frar 1923 waqt kunċert mużiko-letterarju organizzat
mill-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti fit-teatru Manoel. Iktar ’il quddiem,
l-istess innu kien strumentat għall-banda u l-ewwel banda li daqqitu
kienet il-King’s Own fil-Jum Nazzjonali ta’ l-1936. Fi Frar ta’
l-1941 l-Innu Malti ġie ddikjarat uffiċjalment bħala l-Innu
Nazzjonali. |
![]() |
||
|
1923: Dun
Karm sar Direttur tal-Libreriji Ċirkolanti u nħatar ukoll eżaminatur
tat-Taljan tal-Matrikola u ta’ eżamijiet oħra. |
|
1927: Minħabba
l-mewt ta’ Ġużè Muscat Azzopardi, li ġrat fl-4 t’Awissu
1927, li kien l-ewwel president ta’ l-Għaqda tal-Kittieba
tal-Malti, Dun Karm inħatar il-president ta’ l-istess għaqda
u d-direttur tar-rivista ‘Il-Malti’. Minn din is-sena stess
l-Għaqda bdiet tissejjaħ ‘L-Akkademja tal-Malti.’ |
|
1930: Il-poeżija
popolari ta’ Dun Karm Il-Għanja tar-Rebħa ġiet
maqluba għall-Franċiż. |
|
1930: Biex
jesponi iktar il-qawwa ta’ l-ilsien Malti, qaleb l-opra ta’ Ugo Foscolo
I Sepolcri għall-Malti. Din lestieha sentejn wara,
fl-1932, u ppubblikaha fl-1936. |
|
1932:
mill-poeżija Otia Aestiva nindunaw li fis-sajf Dun
Karm kien iqatta’ xi ġranet f’San Pawl il-Baħar. Infatti fl-ewwel
strofa tal-poeżija msemmija nsibu deskrizzjoni tad-dar fejn kien
joqgħod: “żewġ kmamar imdawlin, bitħa xemxija,
Loġġa quddiem il-bieb, nitfa ta’ kċina.” Fis-snin ta’
wara kien qatta’ xi ġranet ukoll f’dar f’San Ġiljan. Ir-raġunijiet
li biddel id-dar minn San Pawl għal San Ġiljan kienu prinċipalment
dawn li ġejjin: il-mewt ħesrem ta’ tifla ta’ 10 xhur, Marija
Galea Suchet, li kienet toqgħod ħdejh (ara l-poeżija Lil
Marija). Raġuni oħra kienet minħabba għajdut
mhux xieraq li nqala’ fuq Dun Karm nnifsu peress li kien qassis ċelibi
u li kien joqgħod man-neputija tiegħu, Ġannina Pisani.
Raġuni oħra kienet minħabba d-diffikultà tat-trasport minħabba
li sa l-1936 kien għadu jrid jitla’ sal-Belt kuljum minħabba
xogħlu. |
![]() |
1934: Dun
Karm ippubblika tagħrif dwar il-ballata Katrin ta’ l-Imdina ta’
Dwardu Cachia (1858-1907). Sena wara, fl-1935, huwa qaleb ukoll għall-Malti
r-rumanz Gli angeli del Perdono ta’ Domenico Caprile għall-Malti
bl-isem ta’ Ineż u Emilja. |
||||||||
3 ta’ Lulju 1936:
Ixxandar avviż fil-gazzetta tal-Gvern
li se joħroġ dizzjunarju tal-Malti f’taqsimiet li kellhom joħorġu
f’faxxikli ta’ sittax-il paġna fix-xahar. Dan ix-xogħol ħarġu
Dun Karm innifsu bil-għajnuna ta’ studjużi oħra fosthom
F.S. Caruana, Ninu Cremona, Pietru Pawl Saydon, Ġużè Aquilina
u oħrajn. |
1936:
Dun Karm mill-Belt mar joqgħod f’dar li
kienet għadha kif inbniet f’tas-Sliema. Għall-ewwel kienet tieħu
ħsiebu n-neputija tiegħu Ġannina Pisani, iżda ġara
li din mietet fl-għomor ta’ 38 sena, fil-15 ta’ Frar 1937. L-eleġija
ddedikata lin-neputija, Lil
Ġannina Pisani, tixhed kemm Dun Karm
ħass it-telfa tagħha. |
![]() |
||
| Produzzjoni: Skola Sekondarja Dun Karm Psaila, Ħaż-Żebbuġ | Disinn:
m7alpha
Design Studios |